दशरथ शनि स्तोत्र: लाभ, अर्थ और पाठ विधि की संपूर्ण मार्गदर्शिका
शनि साढ़े साती से मुक्ति हेतु दशरथ शनि स्तोत्र के चमत्कारी लाभ, रामायण में इसकी उत्पत्ति, अर्थ सहित संपूर्ण संस्कृत श्लोक और चरणबद्ध पाठ विधि जानें।
परिचय
महत्व
उच्चारण का सर्वोत्तम समय
अपना सटीक शुभ समय जानें अपने शहर और तिथि के लिए शुभ मुहूर्त और चौघड़िया देखें।
उच्चारण विधि
- 1शनि देव के ध्यान से आरंभ करें: श्याम वर्ण, काले वस्त्र धारण किए हुए, गिद्ध (या कौवे) पर सवार, हाथ में धनुष, बाण और त्रिशूल लिए, गंभीर किंतु करुणामय मुखमुद्रा वाले शनि देव का ध्यान करें
- 2रुद्राक्ष की माला से शनि बीज मंत्र 'ॐ प्रां प्रीं प्रौं सः शनैश्चराय नमः' का 108 बार जप करें
- 3पंचोपचार पूजा अर्पित करें: गंध (चंदन), पुष्प, धूप, दीप और नैवेद्य (भोग)
- 4'ॐ शं शनैश्चराय नमः' मंत्र का उच्चारण करते हुए शनि देव को काले तिल और सरसों का तेल अर्पित करें
- 5पूर्ण श्रद्धा, शुद्ध उच्चारण और अर्थ को समझते हुए संपूर्ण दशरथ शनि स्तोत्र (सभी 8 श्लोक) का पाठ करें
- 6प्रत्येक श्लोक के उपरांत शनि देव के चरणों में थोड़े से काले तिल अर्पित करें
- 7पाठ पूर्ण होने के उपरांत वेदी की 3 या 7 बार प्रदक्षिणा (परिक्रमा) करें
- 8तैयार किया गया प्रसाद (गुड़ और बेसन के लड्डू अथवा उड़द दाल से बना प्रसाद) अर्पित करें
- 9समापन प्रार्थना के रूप में शनि चालीसा या शनि आरती का पाठ करें
- 10परिवार के सदस्यों में प्रसाद वितरित करें और यदि संभव हो तो कौवों, कुत्तों अथवा निर्धनों को भोजन कराएं
- 11कुछ मिनटों तक मौन रहकर स्तोत्र के दिव्य स्पंदनों को आत्मसात करें
- 12इस साधना को कम से कम 40 शनिवारों तक अथवा अपने ज्योतिषी/पंडित के परामर्श अनुसार निरंतर जारी रखें
मंत्र
Dasharatha Shani Stotra - Verse 1
नमस्ते कोणसंस्थाय पिङ्गलाय नमोऽस्तु ते। नमस्ते बभ्रुरूपाय कृष्णाय च नमोऽस्तु ते॥
Namaste konasamsthaya pingalaya namo'stu te. Namaste bhabhru-rupaya krishnaya ca namo'stu te.
अर्थ: Salutations to You who are situated in the angle (konastha), to Pingala (the tawny-hued one), salutations to You. Salutations to You of brown (bhabhru) form, and to Krishna (the dark-complexioned one), salutations to You.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 2
नमस्ते रौद्रदेहाय नमस्ते चान्तकाय च। नमः सर्वदमनाय सर्वव्याधिविनाशन॥
Namaste raudra-dehaya namaste cantakaya ca. Namah sarva-damanaya sarva-vyadhi-vinashana.
अर्थ: Salutations to You of fierce (raudra) form, salutations to You who are Antaka (Death personified). Salutations to the subduer of all, the destroyer of all afflictions and diseases.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 3
सूर्यपुत्रो महातेजा महाबलो महाबलः। शनीश्चरो मन्दगतिः क्रूरदृष्टिः पापनाशनः॥
Suryaputro mahateja mahabalo mahabalah. Shanaischaro mandagatih krura-drishtih papa-nashanah.
अर्थ: Son of Surya (Sun), of great radiance, great strength, and mighty power. Shanaischara (the slow-moving one), of slow gait, of cruel glance, destroyer of sins.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 4
सैकेयो यमसंज्ञश्च छायामार्तण्डसम्भवः। तुष्टो ददासि वै राज्यं रुष्टो हरसि तत्क्षणात्॥
Saikeyo yama-samjnas cha chhaya-martanda-sambhavah. Tushto dadasi vai rajyam rushto harasi tat-kshanat.
अर्थ: Saikeya (son of Chhaya), known as Yama, born of Chhaya and Martanda (Sun). When pleased, You bestow kingship; when angry, You take it away in an instant.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 5
दशरथेन कृतं स्तोत्रं यः पठेत् श्रद्धया नरः। शनिर्बाधा न जायन्ते पुत्रपौत्रादिभिः सह॥
Dasharathena kritam stotram yah pathet shraddhaya narah. Shanir-badha na jayante putra-pautradibhih saha.
अर्थ: The stotra composed by Dasharatha — whoever recites it with faith, Shani's afflictions do not arise for him, along with his sons, grandsons, and descendants.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 6
सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो दीर्घायुः सुखी भवेत्। पुत्रवन् धनवान् विद्वान् शत्रुञ्जयो भवेत् नरः॥
Sarva-vyadhi-vinirmukto dirghayuh sukhi bhavet. Putravan dhanavan vidvan shatruñjayo bhavet narah.
अर्थ: Freed from all diseases, he becomes long-lived and happy. Blessed with progeny, wealth, learning, and victory over enemies, such a person becomes.
Dasharatha Shani Stotra - Verse 7
अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च। लक्ष्मीश्चन्द्रार्कसंयोगे फलं लभते न संशयः॥
Ashvamedha-sahasrani vajapeya-shatani ca. Lakshmi-chandrarka-samyoge phalam labhate na samsayah.
अर्थ: The fruit equivalent to a thousand Ashvamedha sacrifices and a hundred Vajapeya sacrifices is obtained without doubt when Lakshmi, Moon, and Sun are in conjunction (during recitation).
Dasharatha Shani Stotra - Verse 8
इति श्रीदशरथकृतं शनिस्तोत्रं सम्पूर्णम्। यः पठेत् पठयेद्वापि स याति परमां गतिम्॥
Iti shri-dasharatha-kritam shani-stotram sampurnam. Yah pathet pathayed vapi sa yati paramam gatim.
अर्थ: Thus ends the Shani Stotra composed by Shri Dasharatha. Whoever recites or causes others to recite it attains the supreme destination (liberation).
Shani Beej Mantra
ॐ प्रां प्रीं प्रौं सः शनैश्चराय नमः
Om Praam Preem Praum Sah Shanaischaraya Namah
अर्थ: Om, the seed sounds Praam, Preem, Praum, Sah — salutations to Shanaischara (Saturn). This is the primordial mantra to invoke Shani Dev's energy.
Shani Gayatri Mantra
ॐ शनैश्चराय विद्महे मृत्युरूपाय धीमहि। तन्नो मन्दः प्रचोदयात्॥
Om Shanaischaraya vidmahe mrityu-rupaya dhimahi. Tanno mandah prachodayat.
अर्थ: Om, let us meditate on Shanaischara, let us contemplate on the death-like form. May Mandha (Saturn) inspire and guide us.
करें
- ✓शुद्ध संस्कृत उच्चारण के साथ पाठ करें — यदि संभव हो तो किसी योग्य गुरु से सीखें
- ✓नियमितता बनाए रखें — संख्या से अधिक निरंतरता और निष्ठा महत्वपूर्ण है
- ✓पश्चिम दिशा (शनि की दिशा) या उत्तर दिशा की ओर मुख करके पाठ करें
- ✓गणना हेतु रुद्राक्ष की माला (शनि हेतु 7-मुखी या राहु/केतु हेतु 8-मुखी) का उपयोग करें
- ✓पाठ के दौरान मन को शनि देव के स्वरूप और गुणों पर एकाग्र रखें
- ✓स्नान के उपरांत और स्वच्छ वस्त्र पहनकर ही पाठ करें
- ✓पाठ के पूरे समय सरसों के तेल का दीपक प्रज्वलित रखें
- ✓पाठ का पुण्य फल अपने पितरों (पूर्वजों) को भी समर्पित करें
- ✓अवधि और अतिरिक्त उपायों के व्यक्तिगत मार्गदर्शन हेतु किसी विद्वान ज्योतिषी से परामर्श लें
- ✓विनम्रता, धैर्य और संतोष की भावना विकसित करें — ये गुण शनि देव को अत्यंत प्रिय हैं
न करें
- ✗बिना भक्ति भावना के जल्दबाजी या यंत्रवत पाठ न करें
- ✗अशुद्ध अवस्था में या बिना हाथ धोए स्तोत्र की पुस्तक अथवा माला को न छुएं
- ✗परिवार में सूतक या पातक (जन्म/मृत्यु अशौच) की अवधि के दौरान पाठ न करें
- ✗स्तोत्र का पाठ करते समय कुछ भी खाएं या पिएं नहीं
- ✗बातचीत या फोन कॉल के लिए पाठ के बीच में बाधा न डालें
- ✗लेटकर या किसी अशुद्ध स्थान पर पाठ न करें
- ✗स्तोत्र की पुस्तक का अनादर न करें — इसे स्वच्छ और ऊंचे स्थान पर रखें
- ✗तत्काल चमत्कार की अपेक्षा न करें — शनि के उपाय धीरे-धीरे कर्मों के निवारण द्वारा फल देते हैं
- ✗विशेषज्ञ के मार्गदर्शन के बिना परस्पर विरोधी उपायों का घालमेल न करें
- ✗केवल उपायों पर ध्यान केंद्रित करते हुए अपने सांसारिक कर्तव्यों (धर्म) की उपेक्षा न करें
सामान्य गलतियाँ
- •संस्कृत श्लोकों का अशुद्ध उच्चारण करना, विशेषकर संयुक्ताक्षरों और ह्रस्व/दीर्घ स्वरों में त्रुटि
- •केवल संकट काल में पाठ करना और राहत मिलते ही बंद कर देना — निरंतरता अनिवार्य है
- •आध्यात्मिक रूपांतरण के स्थान पर केवल भौतिक लाभों पर ध्यान केंद्रित करना
- •आरंभिक शुद्धिकरण (स्नान, स्वच्छ वस्त्र, पवित्र स्थान) की उपेक्षा करना
- •अर्थ समझे बिना पाठ करना — भाव से ही फल की प्राप्ति और प्रभाव में वृद्धि होती है
- •रुद्राक्ष या स्फटिक के स्थान पर प्लास्टिक या कृत्रिम माला का उपयोग करना
- •अनुचित सामग्री अर्पित करना (जैसे चमकीले फूल, या सरसों के तेल के स्थान पर घी का दीपक)
- •पश्चिम या उत्तर के स्थान पर दक्षिण दिशा (यम की दिशा) की ओर मुख करके पाठ करना
- •आरंभ में संकल्प और गुरु प्रणाम को छोड़ देना
- •कौवों/पशुओं को भोजन न कराना या दान न देना — शनि देव शोषितों और निर्बलों की सेवा से ही प्रसन्न होते हैं
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
क्या महिलाएं मासिक धर्म के दौरान दशरथ शनि स्तोत्र का पाठ कर सकती हैं?▾
साढ़े साती से राहत पाने के लिए स्तोत्र का कितनी बार पाठ करना चाहिए?▾
क्या मैं संस्कृत जाने बिना इस स्तोत्र का पाठ कर सकता हूँ?▾
क्या पाठ करते समय काले वस्त्र पहनना अनिवार्य है?▾
क्या मैं स्वयं पाठ करने के स्थान पर रिकॉर्डिंग बजा सकता हूँ?▾
यदि किसी शनिवार का पाठ छूट जाए तो क्या करें?▾
क्या इस स्तोत्र के पाठ का कोई दुष्प्रभाव होता है?▾
क्या मैं किसी अन्य व्यक्ति के कल्याण के लिए इसका पाठ कर सकता हूँ?▾
लोकप्रिय टूल
संदर्भ और पारंपरिक टिप्पणियाँ
- •स्रोत: ब्रह्म पुराण, शनि माहात्म्य अध्याय; स्कंद पुराण के काशीखंड में भी वर्णित
- •रामायण की परंपरा के अनुसार, त्रेतायुग में राजा दशरथ द्वारा रचित
- •शास्त्रीय ज्योतिष ग्रंथों द्वारा अनुशंसित: बृहत् पराशर होरा शास्त्र, फलदीपिका, सारावली
- •संतों द्वारा समर्थित: समर्थ रामदास, तुकाराम, त्यागराज और आधुनिक युग के कांची परमाचार्य
- •स्तोत्र की फलश्रुति तीन पीढ़ियों तक शनि की पीड़ा से मुक्ति का वचन देती है
- •पारंपरिक रूप से चंद्रमा से 12वें, 1ले और 2रे भाव में शनि के गोचर (साढ़े साती) के दौरान पाठ का विधान
- •चंद्रमा से चौथे और आठवें भाव में शनि (ढैया/कंटक शनि) के लिए भी अत्यंत प्रभावशाली
- •कई परंपराओं में हनुमान उपासना के साथ संयुक्त — हनुमान जी ने शनि देव को रावण के बंधन से मुक्त कराया था
- •स्तोत्र का छंद अनुष्टुप् (प्रति श्लोक 32 अक्षर) है, जो कंठस्थ करने और पाठ के लिए सर्वथा उपयुक्त है
- •अनेक तीर्थों (शनि शिंगणापुर, तिरुनल्लर, कुचनूर) के भित्ति-चित्रों व दीवारों पर यह स्तोत्र अंकित है
Related Audio & Bhajans
Sunderkand Path - Complete Recitation
Sampoona Diwali Poojan Vidhi
Shani Dev Aarti
Shani Dev
Shani Chalisa
फ्लिपकार्ट पर पूजा और त्योहारी सामग्री खरीदें
क्लिक करने पर हमारे एफ़िलिएट लिंक से फ्लिपकार्ट खुलता है। कीमत और उपलब्धता बदल सकती है।
फ्लिपकार्ट पर खरीदेंCueLinks प्रकाशक: 300371
मिंत्रा पर त्योहारी परिधान खरीदें
क्लिक करने पर हमारे एफ़िलिएट लिंक से मिंत्रा खुलता है। कीमत और उपलब्धता बदल सकती है।
CueLinks प्रकाशक: 300371
Need a website? Describe it, and AI builds it.
Perfect for a temple, pooja service, astrology practice or small shop. Tell the AI what you want — or drag and drop the classic way — and go live on your own web address in minutes with Sitova. Hosting, SEO, forms and analytics are all included.
- Build with AI or drag & drop
- Your domain + SEO built in
- Free forever plan
Opens sitova.site
