PoojasLalitha Tripura SundariNavaratri, Lalitha Panchami, Fridays, Purnima

ललिता अष्टोत्तर शतनामावली: देवी ललिता त्रिपुर सुंदरी के 108 दिव्य नाम

ललिता अष्टोत्तर शतनामावली की पूर्ण मार्गदर्शिका - देवी ललिता त्रिपुर सुंदरी के 108 पवित्र नाम अर्थ, जप विधि, लाभ और श्री विद्या परंपरा में आध्यात्मिक महत्व के साथ।

By Sanatan Hindu AI3 min readUpdated 1 November 2026Audio available
Share:
Getting married? Create your invitationBeautiful digital wedding invites & family RSVP tracking — free to build
Sun — Hindu Deity

परिचय

ललिता अष्टोत्तर शतनामावली एक प्रतिष्ठित स्तोत्र (स्तुति) है जिसमें देवी ललिता त्रिपुर सुंदरी के 108 पवित्र नाम (अष्टोत्तर शतनामावली) समाहित हैं, जो श्री विद्या परंपरा की परम देवता और श्री चक्र की साक्षात स्वरूपा हैं। यह शक्तिशाली स्तोत्र अपना उद्गम ब्रह्मांड पुराण में पाता है, विशेष रूप से ललितोपाख्यान खंड में, जहां यह ऋषि अगस्त्य और भगवान हयग्रीव के संवाद के भाग के रूप में प्रकट होता है। ये 108 नाम उस देवी के संपूर्ण दिव्य व्यक्तित्व, गुणों, शक्तियों और ब्रह्मांडीय कार्यों को समाहित करते हैं जो एक साथ ब्रह्मांड की सृष्टिकर्ता, पालनकर्ता और संहारकर्ता हैं। प्रत्येक नाम अपने आप में एक मंत्र है, जो विशिष्ट आध्यात्मिक आवृत्तियों के साथ कंपित होता है और साधक (आध्यात्मिक अभ्यासी) के भीतर दिव्य चेतना के संबंधित पहलुओं को जागृत करता है।

महत्व

ललिता अष्टोत्तर शतनामावली के जप का आध्यात्मिक महत्व केवल नामों के उच्चारण से कहीं आगे जाता है। श्री विद्या परंपरा में, 108 नामों में से प्रत्येक श्री चक्र के नौ आवरणों (आवरण) में एक विशिष्ट देवता से मेल खाता है, जो स्थूल से सूक्ष्मतम स्तर तक चेतना के क्रमिक विकास को दर्शाता है। संख्या 108 स्वयं गहन प्रतीकात्मक है — यह हृदय चक्र पर मिलने वाली 108 नाड़ियों (ऊर्जा चैनलों), 108 उपनिषदों, और सूर्य व्यासों में पृथ्वी और सूर्य के बीच की दूरी को दर्शाती है। भक्ति (श्रद्धा) और ज्ञान (समझ) के साथ नियमित जप करने से कहा जाता है कि चार पुरुषार्थ प्राप्त होते हैं: धर्म (धार्मिकता), अर्थ (समृद्धि), काम (इच्छाओं की पूर्ति), और मोक्ष (मुक्ति)। स्तोत्र का फल श्रुति (लाभ श्लोक) स्पष्ट रूप से बताता है कि जो कोई श्रद्धा के साथ इन नामों का जप करता है, उसे देवी की कृपा, पापों का नाश, शत्रुओं पर विजय, रोगों से मुक्ति, और अंततः दिव्य माता के साथ तादात्म्य प्राप्त होता है।

उच्चारण का सर्वोत्तम समय

ब्रह्म मुहूर्त (सुबह 4:00-6:00 बजे) के दौरान प्रारंभिक सुबह आदर्श है। संध्या काल (भोर और संध्या), शुक्रवार, पूर्णिमा, नवरात्रि, और श्री विद्या उपासना के दौरान भी जप किया जा सकता है। ललिता जयंती (चैत्र शुक्ल पंचमी) और नवरात्रि के दौरान विशेष शक्ति होती है।

अपना सटीक शुभ समय जानें अपने शहर और तिथि के लिए शुभ मुहूर्त और चौघड़िया देखें।

उच्चारण विधि

  1. 1पूर्व या उत्तर दिशा की ओर मुख करके साफ आसन (चटाई) पर आरामदायक मुद्रा (पद्मासन, सिद्धासन, या सुखासन) में बैठें
  2. 2दाहिने हाथ में रुद्राक्ष या स्फटिक माला पकड़ें, मध्यमा उंगली पर लपेटकर, अंगूठे से मनके खींचें
  3. 3प्रारंभिक प्रार्थना से शुरू करें: 'ॐ ऐं ह्रीं श्रीं श्री मात्रे नमः' (मूल मंत्र)
  4. 4ध्यान श्लोक का पाठ करें, देवी को उनकी पूर्ण महिमा में कल्पना करते हुए
  5. 5प्रत्येक 108 नाम को धीरे-धीरे, स्पष्ट रूप से, भक्ति के साथ जपें, प्रति नाम एक मनका खींचते हुए
  6. 6प्रारूप: 'ॐ [नाम] नमः' — जैसे, 'ॐ श्री ललितायै नमः', 'ॐ श्री राजराजेश्वर्यै नमः'
  7. 7प्रत्येक नाम के अर्थ और हृदय केंद्र में देवी के स्वरूप पर ध्यान केंद्रित रखें
  8. 8108 नाम पूरे होने पर, फल श्रुति (लाभ श्लोक) का जप करें
  9. 9कपूर या घी के दीपक से अंतिम आरती करें, घड़ी की दिशा में गोल घुमाते हुए
  10. 10साष्टांग नमस्कार करें और उपस्थित सभी को प्रसाद वितरित करें
  11. 11'ॐ शान्ति शान्ति शान्ति' के साथ समाप्त करें और विश्व कल्याण के लिए प्रार्थना करें

मंत्र

Opening Moola Mantra

ॐ ऐं ह्रीं श्रीं श्रीमत्रे नमः

Om Aim Hreem Shreem Shri Matre Namaha

अर्थ: Salutations to the Divine Mother who is the embodiment of the three bija mantras: Aim (Saraswati/wisdom), Hreem (Maya/transformation), Shreem (Lakshmi/abundance)

Dhyana Shloka (Meditation Verse)

सिन्दूरारुणविग्रहां त्रिनयनां मणिकुण्डलप्रभाशोभितां हस्ते वज्रं वरं चक्रं पाशमङ्कुशं दधतीं शुभाम्। नानालङ्कारयुकतां सततमुद्यत्सदास्मितमुखीं सौम्यां रत्नघटस्थानां परिपालयतु नः श्रीललिता॥

Sindurarunavigraham trinayanam manikundalaprabhashobhitam Haste vajram varam chakram pashamankusham dadhatim shubham Nan alankarayuktam satatam udyatsadasmitamukhim Saumyam ratnaghatasthanam paripalayatu nah Shri Lalita

अर्थ: May Goddess Lalitha, whose form is red like vermilion, who has three eyes, wears jeweled earrings, holds vajra, boon-granting hand, chakra, noose and goad, is adorned with ornaments, ever-smiling, gentle, and seated on a jewel throne, protect us.

First 12 Names (Sample)

ॐ श्री ललितायै नमः ॐ श्री राजराजेश्वर्यै नमः ॐ श्रीमत्रे नमः ॐ श्री महाराज्ञ्यै नमः ॐ श्रीमदसिंहासनेश्वर्यै नमः ॐ श्री चिद्रूपिण्यै नमः ॐ श्री चिदानन्दरूपिण्यै नमः ॐ श्री चिच्छक्त्यै नमः ॐ श्री चैतन्यारूपिण्यै नमः ॐ श्री जडशक्तिक्रियारूपिण्यै नमः ॐ श्री गायत्र्यै नमः ॐ श्री व्याहृतिरूपिण्यै नमः

Om Shri Lalitayai Namaha Om Shri Rajarajeshvaryai Namaha Om Shri Matre Namaha Om Shri Maharajnyai Namaha Om Shri Madsimhasanesvaryai Namaha Om Shri Chidrupinyai Namaha Om Shri Chidanandarupinyai Namaha Om Shri Chichaktayai Namaha Om Shri Chaitanyarupinyai Namaha Om Shri Jada Shaktikriya Rupinyai Namaha Om Shri Gayatryai Namaha Om Shri Vyahriti Rupinyai Namaha

अर्थ: Salutations to Shri Lalitha (the playful one), Shri Rajarajeshvari (Queen of queens), Shri Matre (Divine Mother), Shri Maharajni (Great Queen), Shri Madsimhasaneshvari (Ruler of the lion throne), Shri Chidrupini (Form of pure consciousness), Shri Chidanandarupini (Form of consciousness-bliss), Shri Chichakti (Power of consciousness), Shri Chaitanyarupini (Form of consciousness), Shri Jada Shaktikriya Rupini (Form of the power that activates the inert), Shri Gayatri (Gayatri mantra personified), Shri Vyahriti Rupini (Form of the sacred utterances)

Phala Shruti (Benefit Verses)

इदं स्तोत्रं महाराज्ञी सहस्राक्षरसंयुतम्। यः पठेत्समाहितः शुद्धो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति॥ अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च। कोटिकन्याप्रदानानि न तुल्यं ललितार्चनम्॥ एतन्नामसहस्रं च यः पठेच्छृणुयादपि। सोऽश्वमेधफलं प्राप्नोयाद्यन्ते मोक्षमवाप्नुयात्॥

Idam stotram Maharajni sahasraksharasamyutam Yah pathet samahitah shuddho bhuktim muktim cha vindati Ashvamedhasahasrani vajapeyashatani cha Kotikanyapradanani na tulyam Lalitarchanam Etannamasahasram cha yah pathec chrinuyadapi So 'shvamedhaphalam prapnoyad yante moksham avapnuyat

अर्थ: This stotra of the Great Queen, composed of a thousand syllables — whoever recites it with purity and concentration attains both enjoyment (bhukti) and liberation (mukti). Even a thousand Ashvamedha sacrifices, hundred Vajapeya sacrifices, and giving away millions of maidens in marriage — none equal the worship of Lalitha. Whoever recites or even hears this thousand-name hymn attains the fruit of Ashvamedha yajna and ultimately achieves liberation.

करें

  • ✓सही उच्चारण और अर्थों की समझ के साथ जप करें
  • ✓नियमितता बनाए रखें — दैनिक अभ्यास सर्वोत्तम परिणाम देता है
  • ✓हृदय केंद्र या श्री चक्र में देवी की कल्पना करें
  • ✓जप के फल को दिव्य को अर्पित करें (ईश्वरार्पण बुद्धि)
  • ✓माला को साफ रखें और पवित्र स्थान पर रखें
  • ✓योग्य गुरु से श्री विद्या मंत्र दीक्षा लें
  • ✓श्री चक्र पूजा के साथ मिलाकर अभ्यास करें ताकि लाभ बढ़े
  • ✓परिवार के सदस्यों, विशेषकर बच्चों को नाम सिखाएं

न करें

  • ✗भाव (भावना) और जागरूकता के बिना यांत्रिक रूप से जप न करें
  • ✗टूटी या दरार वाली माला का उपयोग न करें
  • ✗अशुद्ध अवस्था में जप न करें (बिना स्नान के, परंपरा अनुसार महिलाओं के लिए मासिक धर्म के दौरान)
  • ✗माला को जमीन या अशुद्ध सतहों पर न रखें
  • ✗चलते हुए, लेटे हुए, या विचलित होकर जप न करें
  • ✗प्रारंभिक प्रार्थनाओं और गुरु आवाहन को न छोड़ें
  • ✗तत्काल भौतिक परिणामों की अपेक्षा न करें — दिव्य समय पर भरोसा रखें
  • ✗देवी की छवि या श्री चक्र का अनादर न करें

सामान्य गलतियाँ

  • •उचित उच्चारण के बिना नामों को जल्दी-जल्दी बोलना
  • •माला के बजाय उंगलियों पर गिनना
  • •ध्यान श्लोक और फल श्रुति को छोड़ देना
  • •गूढ़ अर्थों को समझे बिना जप करना
  • •अनियमित अभ्यास — बार-बार शुरू करना और बंद करना
  • •समर्पण के बिना केवल भौतिक लाभ के लिए अभ्यास करना
  • •गुरु परंपरा आवाहन की उपेक्षा करना
  • •एक ही बैठक में अलग-अलग देवता नामावलियों को मिलाना

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

क्या कोई भी बिना दीक्षा के ललिता अष्टोत्तर शतनामावली का जप कर सकता है?▾
हां, अष्टोत्तर शतनामावली (108 नाम) का जप कोई भी श्रद्धा और भक्ति के साथ कर सकता है। हालांकि, पूर्ण श्री विद्या मंत्र (पंचदशी या षोडशी) और श्री चक्र पूजा के लिए, योग्य गुरु से वंश परंपरा में औपचारिक दीक्षा पारंपरिक रूप से आवश्यक है।
ललिता अष्टोत्तर शतनामावली और ललिता सहस्रनाम में क्या अंतर है?▾
अष्टोत्तर शतनामावली में 108 नाम हैं, जबकि सहस्रनाम में 1000 नाम हैं। सहस्रनाम अधिक व्यापक है और ब्रह्मांड पुराण (ललितोपाख्यान) में पाया जाता है, जबकि अष्टोत्तर दैनिक अभ्यास के लिए उपयुक्त छोटा संस्करण है। दोनों शक्तिशाली हैं; 108 नाम वाला संस्करण अक्सर श्री चक्र पर कुमकुम के साथ दैनिक अर्चना के लिए उपयोग किया जाता है।
108 नामों का जप करने में कितना समय लगता है?▾
मध्यम, भक्तिपूर्ण गति से उचित उच्चारण के साथ, इसमें लगभग 15-20 मिनट लगते हैं। प्रत्येक नाम पर ध्यान के साथ, इसमें 30-45 मिनट लग सकते हैं।
क्या महिलाएं मासिक धर्म के दौरान जप कर सकती हैं?▾
पारंपरिक प्रथाएं भिन्न होती हैं। कई रूढ़िवादी परंपराएं महिलाओं को मासिक धर्म के दौरान औपचारिक मंत्र जप और श्री चक्र पूजा से परहेज करने की सलाह देती हैं, लेकिन नामों का मानसिक जप (मानसिक जप) आमतौर पर अनुमत है। अपनी पारिवारिक परंपरा या गुरु से परामर्श लें।
गिनती के लिए सबसे अच्छी माला कौन सी है?▾
रुद्राक्ष माला (5-मुखी या 6-मुखी) या स्फटिक (स्फटिक) माला 108 मनके + 1 मेरु मनके के साथ आदर्श है। तुलसी माला भी स्वीकार्य है। माला को केवल इस अभ्यास के लिए समर्पित किया जाना चाहिए।
क्या मैं किसी और के लाभ के लिए जप कर सकता हूं?▾
हां, आप अपने जप के पुण्य (पुण्य) को दूसरों को समर्पित कर सकते हैं — परिवार के सदस्य, बीमार, दिवंगत पूर्वज, या विश्व शांति के लिए। इसे 'परार्थ पूजा' कहा जाता है और यह अत्यंत पुण्यदायी है।

संदर्भ और पारंपरिक टिप्पणियाँ

  • •प्राथमिक स्रोत: ब्रह्मांड पुराण, उत्तर खंड, ललितोपाख्यान (अध्याय 5-30)
  • •भास्करराय मखिन (18वीं शताब्दी) की टिप्पणी — ललिता सहस्रनाम पर 'सौभाग्य भास्कर'
  • •श्री विद्या परंपरा वंश: श्रृंगेरी शारदा पीठम, कांची कामकोटि पीठम, तिरुपति
  • •108 नाम श्री चक्र के 9 आवरणों में 108 देवताओं से मेल खाते हैं
  • •प्रत्येक नाम श्री विद्या ब्रह्मांड विज्ञान में 36 तत्वों (सिद्धांतों) के एक विशिष्ट पहलू को सक्रिय करता है
  • •पारंपरिक रूप से गणेश पूजा, गुरु पूजा, और नवावरण पूजा के बाद सिखाया जाता है
  • •15-अक्षरी (पंचदशी) और 16-अक्षरी (षोडशी) विद्या मंत्रों से जुड़ा हुआ है

Related Audio & Bhajans

Goddess

mantraJoe Walsh
View Lyrics

A Love Song for Goddesses

otherSushant Divgikar
View Lyrics

Navratri Garba Dandiya Cultural Goddess Durga festival

otherYouTube
Open on YouTube →
Lyrics

Achyutam Keshavam Unveiling Divine Lord Krishna mantra

mantraYouTube
Open on YouTube →
Lyrics

Why Apply Chandan Sandalwood Tilak Lord Ganesha, Goddess Mahalakshmi pooja

otherYouTube
Open on YouTube →
Lyrics

Allahabad Prayagraj Triveni Sangam Kumbh Lord Shiva, Lord Krishna, Goddess Saraswati pilgrimage

otherYouTube
Open on YouTube →
Lyrics

Om Hreem Shreem Kleem Bhagavati Maheshwari Annapurne Swaha 108 Times _ Goddess Annapurna Devi Mantra

otherPowerofmantra
View Lyrics

Goddess Annapurna

otherYouTube
Open on YouTube →
Lyrics

Lalitha Priya

otherIlaiyaraaja
View Lyrics

Lalitha Kalalaya

other

फ्लिपकार्ट पर पूजा और त्योहारी सामग्री खरीदें

क्लिक करने पर हमारे एफ़िलिएट लिंक से फ्लिपकार्ट खुलता है। कीमत और उपलब्धता बदल सकती है।

फ्लिपकार्ट पर खरीदें

CueLinks प्रकाशक: 300371

मिंत्रा पर त्योहारी परिधान खरीदें

क्लिक करने पर हमारे एफ़िलिएट लिंक से मिंत्रा खुलता है। कीमत और उपलब्धता बदल सकती है।

CueLinks प्रकाशक: 300371

AI website builder

Need a website? Describe it, and AI builds it.

Perfect for a temple, pooja service, astrology practice or small shop. Tell the AI what you want — or drag and drop the classic way — and go live on your own web address in minutes with Sitova. Hosting, SEO, forms and analytics are all included.

  • Build with AI or drag & drop
  • Your domain + SEO built in
  • Free forever plan
Build your website

Opens sitova.site

Share:
Lalitha Ashtottara Shatanamavali108 names of LalithaLalitha Tripura SundariSri VidyaGoddess Lalitha names

दैनिक पंचांग व त्योहार अपडेट पाएँ

हमारे निःशुल्क न्यूज़लेटर से जुड़ें, कोई स्पैम नहीं, कभी भी अनसब्सक्राइब करें।